De plek die je vormde, en wat je meedraagt als je haar verliest [1]

Er zijn plekken die je niet vergeet.

Niet omdat er iets bijzonders gebeurde. Geen drama, geen groot moment. Gewoon: een bos achter het huis. De geur van graan dat hoger was dan jij. Een vriendin met wie je knikkers speelde op het stoepje voor haar deur.

Toch draag je die plekken je hele leven mee.

Als kind weet je dat nog niet. Je speelt, je fietst, je groeit. Je merkt niet dat die plek iets met je doet, dat ze iets in je vormt. Dat doe je pas later, als ze er niet meer is.

Ik groeide op op de Veluwe. Een periode van vijf jaar, van mijn derde tot mijn achtste. Qua tijd was het kort. Qua gewicht was het misschien wel de grond onder alles wat daarna kwam.

Serie: Hoe jij werd wie je bent, deel 1 van 3

Wat een plek je geeft

Veiligheid heeft een adres, als je klein bent.

Voor mij was dat een huis met nummer 7, dikke beukenbomen ervoor en een bos erachter. Een weiland, een villa in de buurt, een bar in een blokhut met meubels gemaakt van boomtakken. Zelfstandig fietsen langs een oude watermolen. Met je broertje een touw om onze middels vastknopen en het maïsveld in rennen, alle kanten op, tot je vader boos riep dat er maïs beschadigd was. De grootste lol.

Wat zo'n plek je geeft, is moeilijk in woorden te vangen. Het is geen beschrijving van een tuin of een straat. Het is eerder dit: je mag er zijn. Je hoeft er niets te bewijzen. De wereld is groot en jij bent klein, maar dat voelt niet bedreigend. Het voelt avontuurlijk.

Psychologen noemen dit een veilige basis, een term die teruggaat op het hechtingsonderzoek van John Bowlby. Maar een veilige basis is niet alleen een persoon, niet alleen een ouder. Het kan ook een plek zijn. Een omgeving die zegt: hier ben jij thuis.

Als zo'n plek verdwijnt, verdwijnt er meer dan een adres.

De verhuizing die alles veranderde

Mijn vader had een ongeluk. Hij viel in een stal en raakte ernstig geblesseerd aan zijn rug. Mijn ouders besloten terug te keren naar Friesland. Naar familie, naar een wereld die zij kenden, naar wat praktisch was.

Ik was acht.

Wat ik verloor, wist ik toen niet precies te benoemen. Dat doe ik nu pas, jaren later. Ik verloor mijn vrij zijn om te ontdekken. Mijn onbevangenheid. Het onbezorgde kind in mij.

Maar er was nog iets. Iets wat misschien nog zwaarder woog.

Mijn ouders verloren ook hun vrijheid met die verhuizing. Mijn moeder, een jonge vrouw van in de twintig, had de middelbare school doorlopen en had gewerkt als doktersassistente, totdat ze kinderen kreeg. In die tijd betekende kinderen krijgen, stoppen met je baan. Ze was blij geweest om weg te gaan uit de buurt van schoonzussen die roddelden en een omgeving die zij als beklemmend ervoer. Nu keerde ze terug.

Een kind voelt zoiets, ook als het er geen woorden voor heeft.

Hoe een nieuwe plek je leert waakzaam te zijn

Friesland was niet slecht. Later, als ik eerlijk ben, was het ook een goede plek om op te groeien. Thuis was er warmte, een weiland met schapen, een plek in de zomer om met een boek in het gras te liggen.

Maar school was anders.

De eerste dag op de nieuwe school zat ik in de klas bij een meester met een harde stem, die een jongen aan zijn oren omhoogtrok voor de ogen van de hele klas. Ik had geen boek voor taallessen gekregen en ik durfde er niet om te vragen. Stel je voor dat hij zijn woede op mij zou richten.

Na een week vroeg hij hoe het ging. Hij was vriendelijk. Gaf me het boek taalboek.

Wat ik die week leerde, bleef hangen. Kijk eerst. Begrijp wie er de dienst uitmaakt voordat je je mond opendoet.

Het is een eigenschap die me later nog vaak van pas is gekomen. Maar het is niet hetzelfde als het kind dat zonder nadenken een touw pakt en een maïsveld inrent.

Wat dit heeft te maken met wie jij nu bent

Misschien herken jij dit.

Niet per se een verhuizing. Maar wel dat gevoel van: er was een periode, een plek, een fase, waarin je gewoon jezelf mocht zijn. Zonder te letten op wat de wereld van je verwachtte. Zonder na te denken over wat veilig was om te zeggen.

En dan veranderde er iets.

Het hoeft niet groot te zijn geweest. Een schoolwisseling. Een gezin dat onder druk kwam te staan. Een moment waarop je merkte dat de wereld niet zo vanzelfsprekend was als je dacht.

Psycholoog en onderzoeker Kristin Neff schrijft over het begrip common humanity, de gedachte dat lijden en verlies universele menselijke ervaringen zijn, geen persoonlijke tekortkomingen. Iets verliezen dat je vormde, is niet iets om over te zwijgen. Het is iets om te begrijpen.

Want wat jij verloor aan plek, verloor je ook aan jezelf.

En wat je aan jezelf verloor, is ook weer terug te vinden.

Een plek opzoeken in jezelf

Ik verhuisde naar een klein huisje in Friesland, min of meer verstopt achter andere huizen, bereikbaar via een zandpad. En achter dat huis een stuk weiland, een bos, en een klein grasveld waar ik 's zomers heerlijk met een boek lag weg te dromen in het verhaal dat ik las.

Ik had mijn plek gevonden, maar dan van binnen.

Introverte mensen zijn daar soms beter in dan ze zelf denken. Ze zoeken stilte. Ze zoeken een plek zonder lawaai, zonder bewijsdrang. Ze weten, al van jongs af aan, dat de binnenwereld net zo echt is als de buitenwereld.

Misschien is dat ook jouw kracht.

Misschien is de plek die jij eens verloor niet weg, maar ondergronds gegaan.

En misschien is zelfkennis niets anders dan terugvinden wat er altijd al was.

Het werkboek Jezelf Worden begint precies daar: niet bij wie je wilt worden, maar bij wie je al was. Voordat de wereld begon te schuren. Dat is soms een lange weg terug, maar het is altijd de moeite waard.

Jouw beurt

Denk eens terug aan een plek uit je jeugd die jou veilig liet zijn.

Niet per se een mooi huis of een bijzondere vakantie. Het mag ook een boom zijn. Een hoekje. De keuken van een oma. Een pad door de weilanden.

Schrijf op wat je je herinnert. Niet het hele verhaal. Één moment. Één beeld. Één geur.

En vraag je dan af: wat zegt die plek over wie jij werkelijk bent?

---

In deel 2: Het kind dat keek. Over introversie als houding, waarnemen als kracht, en wat het betekent als de wereld je blik niet begrijpt.