Van karakter naar persoonlijkheid: wat we verloren en wat introverten kunnen winnen

Toen reputatie nog betekenis had.

Er was een tijd dat je werd beoordeeld op wie je was, niet op hoe je overkwam.

Warren Susman, een Amerikaanse cultuurhistoricus, beschreef hoe de westerse samenleving in de twintigste eeuw verschoof van een karaktercultuur naar een persoonlijkheidscultuur. In zijn essay "Personality" and the Making of Twentieth Century Culture" legt hij uit dat die overgang samenvalt met de opkomst van de massacultuur, de reclame en de stedelijke samenleving. Plotseling leefde je niet meer in een kleine gemeenschap waar mensen je kenden. Je moest jezelf verkopen aan vreemden.

Susan Cain bouwt op dit inzicht voort in haar boek Stil: De kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen. Ze beschrijft de eigenschappen die bij de karaktercultuur hoorden: burgerschap, plicht, arbeid, eerbaarheid, reputatie, moraal, goede omgangsvormen en integriteit.

Het waren eigenschappen die iedereen kon cultiveren, ongeacht hoe uitbundig of teruggetrokken je van nature was. Je hoefde niet te stralen. Je moest deugen.

Mijn oma maaide het gras niet voor zichzelf. Ze maaide het voor de buren. Stel dat ze zouden zeggen dat haar tuin er verwaarloosd bijlag. Als kind ergerde ik me daaraan. Wat kon het haar schelen wat de buren dachten? Nu begrijp ik het beter. Het was geen angst, het was een code. Een gedeelde taal over hoe je met elkaar omging.

De wereld die ervoor in de plaats kwam

De persoonlijkheidscultuur spreekt een andere taal.

Susan Cain somt de eigenschappen op die in de nieuwe tijd centraal kwamen te staan: magnetisch, fascinerend, verpletterend, aantrekkelijk, stralend, overheersend, krachtig, energiek. Lees die lijst nog eens rustig door.

Er staat geen enkele introverte eigenschap tussen.

Niet één.

Het is geen toeval. De persoonlijkheidscultuur is gebouwd op zichtbaarheid, op de indruk die je maakt op mensen die jou niet kennen. En dat is precies het terrein waar extraverten van nature thuishoren. Voor introverten is het alsof de spelregels halverwege het spel zijn veranderd, zonder dat iemand het heeft aangekondigd.

Wie heeft dit andere sentiment de wereld ingebracht? Susman wijst naar de opkomst van de massacultuur en de zelfhulpindustrie van het begin van de twintigste eeuw. Dale Carnegie met zijn How to Win Friends and Influence People is het meest sprekende voorbeeld. Succes werd een kwestie van uitstraling. Van het juiste handdrukje. Van de kamer kunnen lezen en er meteen de baas over zijn.

De introvert telt in dat verhaal eigenlijk niet mee.

Wat de helikopterblik je geeft

Ik heb altijd mensen van enige afstand aanschouwd. Niet koel, niet ongeïnteresseerd, eerder als iemand die rustig kijkt voordat ze iets zegt. Waarom werd die ene leerling altijd als laatste gekozen? Waarom werd iemand anders geplaagd?

Dat lot had ik niet getrokken. Op een manier die ik lange tijd niet goed kon benoemen, werd ik met rust gelaten. Ook later, als volwassene, merkte ik het opnieuw. Mannen die anderen kleineerden, die in gezelschap domineerden en vrouwen denigrerend benaderden, behandelden mij consequent met respect. Alsof ze doorhadden dat ik hen zag. Niet beoordeelde, niet veroordeelde. Zag.

Ik denk dat dit precies is wat de introvert te bieden heeft in een persoonlijkheidscultuur.

Mensen willen gezien worden. Echt gezien, niet bewonderd of geflatteerd. En de introvert, die gewend is te observeren voor ze reageert, die stilte gebruikt om te begrijpen in plaats van te vullen, heeft daarin een voorsprong die ze zichzelf zelden toestaat te erkennen.

Wat we kunnen toevoegen aan een wereld die om uitbundigheid vraagt

Terugdraaien is niet mogelijk. De persoonlijkheidscultuur is verweven in hoe we solliciteren, presenteren, netwerken, daten en ons op sociale media bewegen. De vraag is dus niet hoe we de klok terugzetten, maar wat we eraan kunnen toevoegen.

Ik denk dat introverten de persoonlijkheidscultuur kunnen aanvullen met eigenschappen die ze van nature bezitten, maar die ze zelden als troef zien:

• Stille autoriteit. Mensen die weinig zeggen maar het wel raak zeggen, maken indruk. Niet door volume, maar door precisie.

• Diepe betrouwbaarheid. In een wereld vol snelle indrukken is iemand die doet wat ze zegt een zeldzaamheid. Dat valt op.

• Het vermogen om te zien. Wie de ander werkelijk observeert, begrijpt wat er speelt. Dat geeft invloed, op een manier die niet dwingt maar aantrekt.

• Rust als tegenwicht. In een omgeving die voortdurend energie vraagt, is iemand bij wie je op adem kunt komen onbetaalbaar.

Dit zijn geen troostprijzen. Het zijn eigenschappen die in de karaktercultuur vanzelfsprekend werden gewaardeerd, en die nu, misschien juist omdat ze zo zeldzaam zijn geworden, meer waard zijn dan ooit.

Een vraag om mee naar huis te nemen

Als jij jezelf herkent in de stille kant van dit verhaal, dan wil ik je iets meegeven om over na te denken.

Welke van jouw karaktereigenschappen heb jij ooit weggecijferd, omdat ze in de wereld om je heen niet telden? En wat zou er veranderen als je ze niet langer als tekortkomingen zag, maar als fundament?

Weten wie je bent, wat je drijft en wat jouw manier van in de wereld staan uniek maakt, is geen luxe. Het is het begin van alles.

In het werkboek Jezelf Worden werk je stap voor stap aan precies dat. Niet om jezelf te veranderen, maar om jezelf te leren kennen. Zodat je weet waar je op terug kunt vallen, en vanuit jezelf kunt handelen in plaats van vanuit wat anderen van je verwachten.