Wat jouw verleden zegt over wie je nu bent

Er zijn patronen die je zo lang met je meedraagt, dat je ze niet meer ziet als patronen. Ze voelen gewoon als jij.

Pas als je even stilstaat, en je afvraagt waarom je altijd zo reageert in bepaalde situaties, begin je de contouren te zien van iets wat veel eerder begon.

De stille afspraak die je thuis leerde

In veel gezinnen bestaan ongeschreven regels. Geen regels die ooit hardop zijn uitgesproken, maar wel regels die je als kind feilloos aanvoelt.

Bij mij thuis was die regel: boosheid is niet toegestaan.

Niet op een brute manier verboden, maar op een subtiele, misschien wel effectievere manier. Als ik boos was, werd dat gevoel stilletjes de grond ingeboord. Niet met een klap op tafel, maar met een blik, een reactie, een sfeer die zei: dit klopt niet, jij overdrijft, jij bent onterecht boos.

Beide ouders deden dit. En als kind leer je snel. Je leert dat boosheid gevaarlijk is. Dat het de sfeer verstoort. Dat jij degene bent die zich moet aanpassen.

Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, zegt het spreekwoord. En dat klopte. Want die vermeden spanningen barstten uiteindelijk toch los, en dan was er ruzie, niet voor even maar voor langere tijd.

Toen ik net getrouwd was, twintig jaar oud, vermeden mijn ouders en ik elkaar een halfjaar lang na een conflict. Ik vond het stressvol. Maar tegelijk was er ook opluchting. Het was tijdelijk rustig.

Dat vertelt je meer over het patroon dan over het conflict zelf.

Wat conflictvermijding met je doet op de lange termijn

Conflicten vermijden geeft op korte termijn rust. Dat is precies waarom het zo'n hardnekkig patroon is. Het werkt, maar alleen tijdelijk.

Op de lange termijn stapelt het zich op. Dingen die niet zijn uitgesproken blijven hangen. Relaties die nooit worden uitgevochten, worden ook nooit echt verdiept.

Onderzoek naar hechtingsstijlen en vroegkinderlijke ervaringen laat zien dat de manier waarop emoties thuis werden ontvangen, direct van invloed is op hoe je als volwassene met conflict omgaat. Wie als kind leerde dat boosheid niet veilig was, ontwikkelt vaak een vermijdende of angstige hechtingsstijl, waarbij conflict aanvoelt als een bedreiging in plaats van een normaal onderdeel van een relatie. (Bowlby, Gehechtheidstheorie)

Dat betekent niet dat je gedoemd bent om eeuwig zo te blijven reageren. Maar het helpt wel als je weet waar het vandaan komt.

Herkennen zonder jezelf te veroordelen

In mijn eigen gezin hebben mijn man en ik dit patroon bewust niet doorgegeven. Conflicten werden benoemd. Gevoelens mochten er zijn.

Maar naar de buitenwereld toe? Daar zat het patroon nog stevig verankerd.

Wat ik wel merkte: schriftelijk kan ik mezelf heel goed uitdrukken. Een moeilijk gesprek op papier zetten gaat me goed af. Verbaal is een ander verhaal.

Neem zoiets simpels als een onrechtvaardige situatie. Mijn man werd na achttien jaar uitgeschreven bij zijn huisartsenpraktijk, puur omdat hij nooit ziek is. Hij had alleen een verwijskaart nodig, en die kon hij niet krijgen. Zoek het maar uit.

Het type situatie waarbij je gewoon voor jezelf op zou moeten kunnen komen. Rustig, duidelijk, zakelijk. Nee, mijn bloeddruk schoot omhoog. Mijn hoofd werd leeg op de verkeerde manier. Ik raakte in de stress, niet omdat de situatie zo erg was, maar omdat mijn lijf terugschoot naar iets wat veel ouder is dan die huisartsenpraktijk.

Dat is het moment waarop je voelt dat een patroon groter is dan de situatie zelf.

Het goede nieuws: bewustzijn is al een begin

Ik ga hier niet meer onder gebukt. Dat is iets wat tijd heeft gekost.

Het begint altijd met herkennen. Niet jezelf veroordelen en niet jezelf analyseren tot op het bot, maar simpelweg zien: oh, dus dit is waar dit vandaan komt.

Als je weet dat jouw allergische reactie op conflict niet iets is wat jij bent, maar iets wat jij hebt geleerd, dan verandert er iets. Je bent niet 'iemand die slecht is in conflicten'. Je bent iemand die dat nooit op een gezonde manier heeft mogen oefenen.

En oefenen kan altijd nog.

Wat zegt jouw verleden over jou?

Dit soort patronen zitten bij bijna iedereen. Soms gaat het over conflictvermijding, soms over de neiging om altijd te pleasen, soms over de manier waarop je omgaat met complimenten of kritiek.

Het zijn stuk voor stuk sporen van wie je was, in een omgeving die jou heeft gevormd voordat je zelf kon kiezen.

De vraag is niet of jouw verleden jou heeft beïnvloed. Dat heeft het. De vraag is: wil je weten hóé?

Patroon	Mogelijke oorsprong	Effect in het nu
Conflicten vermijden	Boosheid werd thuis niet toegestaan	Stress bij onrecht, moeite met grenzen stellen
Perfectionisme	Fouten hadden consequenties	Hoge lat, angst om te falen
Anderen eerst	Eigen behoeften kwamen op de tweede plaats	Moeite met nee zeggen
Terugtrekken bij stress	Veiligheid zat in onzichtbaarheid	Isolement als copingstrategie

Herken je iets in deze tabel? Dan weet je waar je kunt beginnen.

Jezelf Worden: jouw verleden als startpunt

In het werkboek Jezelf Worden is er een opdracht waarbij je twee mensen die elkaar goed kennen als voorbeeld gebruikt voor een karakteranalyse. Zoals een echtpaar. Je kijkt dan naar wat hun afzonderlijke eigenschappen met de relatie doen, waar ze botsen, waar ze elkaar aanvullen.

Een voorbeeld: een partner die conflicten vermijdt tegenover een partner die kritisch is. De een wil harmonie, de ander benoemt wat niet klopt. Dat lijkt tegengesteld, maar kan ook twee kanten van hetzelfde verlangen zijn: allebei willen ze dat het goed gaat.

Zo'n analyse levert geen oordeel of veroordeling op. Wel inzicht, in de ander én in jezelf.

Die opdracht werkt ook als je het toepast op je eigen ouders, of op jezelf en iemand met wie je een ingewikkelde verhouding hebt.

Meer over Jezelf Worden →