Jung en introversie: de oorsprong van een begrip dat jou misschien al een leven lang beschrijft

Het begon met een misdaadroman.

Toen ik mijn eerste thriller ging schrijven, wilde ik mijn personages echt begrijpen. Niet alleen wat ze deden, maar waarom. Wat dreef hen? Wat zat er onder de oppervlakte? Ik begon me te verdiepen in karakteropbouw, en al snel stuitte ik op het werk van Carl Gustav Jung.

Zijn ideeën spraken me meteen aan. Ik herkende ze in mezelf en in de mensen om me heen.

En ik ben niet de enige. Jungs begrippen vormen nog altijd de basis van veel wat we vandaag de dag over karakter en persoonlijkheid denken, ook al weten mensen dat vaak niet. Je hoort de echo van zijn werk in coaches, therapeuten, persoonlijkheidstests en boeken over zelfkennis. Hij legde een fundament dat tot op de dag van vandaag overeind staat.

Maar wie was hij eigenlijk? En wat bedoelde hij nu precies met introversie?

Van Freud naar Jung: een vriendschap die stukliep op een fundamenteel verschil

Carl Jung werd in 1875 geboren in Zwitserland en werkte als jonge psychiater aanvankelijk nauw samen met Sigmund Freud. De twee deelden een fascinatie voor het onbewuste, de verborgen laag van de menselijke psyche die ons gedrag stuurt zonder dat we het doorhebben.

Maar hun visies verschilden op een cruciaal punt.

Freud zag het onbewuste vooral als een reservoir van verdrongen verlangens en trauma's, sterk gekleurd door seksualiteit. Jung kon zich daar niet volledig in vinden. Hij zag het onbewuste niet als een donkere kelder vol onderdrukte ellende, maar als een bron van creativiteit, symboliek en groei. Een plek met potentieel, niet alleen met pijn.

Die kloof werd te groot. Begin jaren twintig van de vorige eeuw gingen de twee mannen uit elkaar. Jung sloeg zijn eigen weg in, die hij de analytische psychologie noemde, en schreef in 1921 zijn invloedrijke werk Psychologische Typen.

Dat boek zou de manier waarop we naar persoonlijkheid kijken voorgoed veranderen.

Introversie als bewustzijnsinstelling, niet als gebrek

Veel mensen denken bij introversie aan iemand die verlegen is. Iemand die mensen mijdt, of die moeite heeft met sociale situaties. Een tekort, kortom.

Jung zag het heel anders.

Hij noemde introversie en extraversie geen karaktergebreken, maar bewustzijnsinstellingen. Ze beschrijven de richting van je psychische energie: waar gaat jouw aandacht van nature naartoe? De introvert wendt zich naar binnen, naar gedachten, gevoelens en betekenis. De extravert wendt zich naar buiten, naar mensen, prikkels en actie.

Het gaat dus niet om wat je niet kunt. Het gaat om waar jij van nature energie vandaan haalt.

Dat is een fundamenteel ander uitgangspunt. Niet een tekort. Een richting.

Introvert of extravert, en alles daartussenin

Een misverstand dat hardnekkig blijft hangen: je bent óf introvert, óf extravert. Zwart of wit.

Jung dacht genuanceerder. Hij zag introversie en extraversie als twee uitersten van een glijdende schaal. De meeste mensen bevinden zich ergens in het midden en bewegen afhankelijk van de situatie. Je hebt een voorkeur, een tendens, een richting waar je het meest jezelf in bent. Maar die voorkeur is niet absoluut.

Wat Jung wél duidelijk stelde: één kant heeft de overhand. Je bent niet gelijkelijk verdeeld. En die overhand, die basisrichting, die leer je kennen door goed naar jezelf te kijken.

Niet naar wat anderen van je verwachten. Nee, naar wat voor jou werkt.

Meer dan introvert of extravert: de vier functies van Jung

Jung stopte niet bij die ene dimensie. Hij ging verder en onderscheidde vier psychologische functies die bepalen hoe jij de wereld ervaart en beslissingen neemt.

Functie	Wat het betekent
Denken	Besluiten op basis van analyse en feiten
Voelen	Besluiten op basis van waarden en wat goed aanvoelt
Gewaarwording	Informatie opnemen via de zintuigen, concreet en feitelijk
Intuïtie	Informatie opnemen via patronen en verbanden, het grote plaatje

Combineer deze functies met introversie of extraversie, en je krijgt een genuanceerd beeld van hoe iemand in de wereld staat. Niet als etiket, maar als kompas.

Het was nooit Jungs bedoeling om mensen in hokjes te stoppen. Hij bood een taal om menselijk gedrag beter te begrijpen, als lens, niet als kooi.

Wat Jung's werk vandaag de dag nog betekent

De academische psychologie heeft zich sindsdien verder ontwikkeld, en Jungs theorie wordt in wetenschappelijke kringen genuanceerder beoordeeld dan vroeger. Maar zijn invloed op de praktijk van persoonlijke ontwikkeling is onmiskenbaar en groot.

Je ziet zijn sporen in de MBTI-persoonlijkheidstest, in kleurentalen zoals Insights Discovery, in de manier waarop coaches en therapeuten over temperament praten. En in de brede zelfkennisbeweging die de afgelopen decennia is gegroeid.

De begrippen introvert en extravert komen inmiddels voor in bijna alle persoonlijkheidstheorieën, als een basisbouwsteen die niemand meer wegdenkt.

Dat begon in 1921, in Zürich, bij een man die geloofde dat de binnenwereld net zo de moeite waard was als de buitenwereld.

Zelfkennis begint met begrijpen hoe jij in elkaar zit

Jung geloofde dat bewustzijn over je eigen voorkeuren en patronen de basis is van persoonlijke groei. Niet om jezelf te veranderen, maar om jezelf te leren kennen.

Voor mij begon dat bij het schrijven van fictie. Bij personages die ik moest begrijpen voordat ik hen kon beschrijven. Maar wat ik zocht in hen, vond ik uiteindelijk ook in mezelf.

Dat is precies het vertrekpunt van Jezelf Worden, het werkboek dat je stap voor stap meeneemt in je eigen psyche. Met opdrachten die je uitnodigen om echt te kijken: naar wie je bent, hoe je denkt, wat je drijft. In de eerste stap maak je kennis met je eigen persoonlijkheidstype via een wetenschappelijk onderbouwde persoonlijkheidstest. Maar de vragen die je daarna stelt, de herkenning die komt, die zijn van jou.

Jung bood de taal. Jij vult de inhoud in.