Wat wist ik toen nog niet?
Je collega reageert kortaf op een jouw vraag. Huh? Het is toch normaal dat ik dat vroeg? Je partner vergeet iets. Wat een '#$%#%'. Hoe kon hij dat nu vergeten. Je vriendin zegt iets tijdens een gesprek. Dagen later denk je er nog steeds aan. Waarom zei ze dat? Ze weet toch dat ik...
De reflex is vaak: dat had die ander toch beter moeten weten. En misschien is dat ook zo. Echter, er is een vraag die daar aan vooraf gaat. Die vraag wordt bijna nooit gesteld. 'Wat wist die ander op dat moment nog niet?'
Een voorbeeld
Stel: je vertelt een vriendin over een moeilijke periode. Haar reactie is nuchter, je kan zeggen bijna zakelijk. Je voelt je niet gehoord. Want jij hoopte op een begripvolle warme reactie. Weken later blijkt dat ze zelf midden in een zware periode zat. Jij wist daar niets van. Haar nuchtere reactie was dus niet onverschilligheid. Het was alles wat ze op dat moment kon opbrengen.
Dat verandert niets aan hoe het voor jou voelde, maar je kunt de betekenis van haar reactie nu begrijpen.
Dezelfde vraag, twee richtingen
De vraag "wat wist ik toen nog niet" werkt namelijk naar twee kanten.
Naar jezelf: Kijk terug naar een moment, waarop je anders reageerde dan je nu zou willen. Je reageerde bijvoorbeeld fel, stil of afwerend. Op dat moment miste je de informatie die je nu wel hebt. Dat is geen excuus. Het is wel de basis om jezelf niet blijvend te veroordelen om iets wat achteraf makkelijk anders had gekund.
Naar de ander: Dezelfde vraag opent de mogelijkheid dat wat voelde als onbekommerd zijn, eigenlijk onwetendheid was. Niet: ze deed het expres. Maar: ze wist toen nog niet wat ze nu weet. Of wat jij toen al wist en zij nog niet.
Waarom dit verschil groot is
Communicatie loopt vaak vast, omdat we ervan uitgaan, dat de ander op dat moment al beschikte over het inzicht dat we nu allebei hebben. Dat is zelden waar. Mensen reageren op basis van wat ze op dat moment weten, wat ze voelen en wat ze kunnen emotioneel aankunnen.
Dat besef verandert een gesprek. "Waarom deed je dat" wordt "wat wist je toen nog niet." Het eerste voelt als verwijt. Het tweede opent iets.
"Waarom deed je dat" vraagt om een verdediging. De ander moet zich verantwoorden. Het enige antwoord dat overblijft is een rechtvaardiging of een excuus. Beide voelen als terugvechten of inbinden.
"Wat wist je toen nog niet" vraagt niet om verdediging maar om uitleg. Het nodigt de ander uit te vertellen wat er wél speelde. Dat is geen rechtvaardiging voor, in het voorbeeld de zakelijke reactie, maar het geeft context. Met die context verschuift het gesprek van schuld naar begrip. Het gaat niet meer over wie er gelijk had, maar over wat er destijds ontbrak of speelde bij de ander. En soms ook bij jezelf.
In cluster Communicatie en empathie van Werkboek Jezelf Worden werk je dit soort situaties uit. Niet alleen naar anderen toe, maar ook naar jezelf.
Heb je het werkboek nog niet?
