Wie ben jij, als je dat masker even aflegt?

Ergens in je leven heb je een versie van jezelf gecreëerd die past. Een versie die conflicten vermijdt, die ja zegt als ze nee bedoelt, die zich aanpast omdat het makkelijker is. Niet omdat je een zwak persoon bent, maar omdat het soms gewoon overleven is in een wereld die niet altijd op jou is afgestemd.

Maar wie ben jij dan, als je dat masker even aflegt?

Die vraag staat centraal in Stap 1 van het werkboek Jezelf Worden. Het is een heel concrete oefening: je brengt je karakter in kaart. Je deugden én je valkuilen. De dingen waar je trots op bent, en de patronen waar je soms nog in valt, ook al wist je beter.

Je karakter is geen toeval

Waarom begin je een traject van zelfkennis met je karakter? Omdat het de basis is van alles. Hoe je reageert op mensen. Hoe je keuzes maakt. Wat je energie geeft, en wat het wegzuigt.

In Jezelf Worden werken we met de Big Five, een wereldwijd erkend model dat persoonlijkheid in vijf clusters beschrijft: extraversie, emotionele onbekommerdheid, gewetensvolheid, vriendelijkheid en openheid. Geen hokjes, maar spiegels. Ze helpen je zien waar je van nature naartoe neigt, en waar je jezelf soms tegenspreekt.

Maar het model is niet het eindpunt. Het is het startpunt.

Want jouw karakter is niet in een vacuüm ontstaan. Aanleg speelt een rol, maar ook de omgeving waarin je bent opgegroeid, de cultuur om je heen, en de ervaringen die sporen hebben nagelaten. Zoals Carl Jung beschreef: wat we niet bewust maken, blijft ons onbewust sturen. Je bent niet zomaar zo geworden. Er ligt een hele geschiedenis aan ten grondslag.

De spanning tussen deugd en valkuil

Dit is het deel waar het interessant wordt.

In het werkboek onderzoek je niet alleen je positieve eigenschappen, maar ook je valkuilen, vroeger de zeven hoofdzonden genoemd. Niet om jezelf te veroordelen, maar om te zien wat er onder de waterlijn speelt.

Ik geef je een voorbeeld uit mijn eigen leven.

Mijn deugd is rechtvaardigheid. Eerlijkheid en integriteit zijn voor mij geen abstracte begrippen, het zijn dingen die ik voel. Als iets krom is, zie ik dat. Als iemand zich verschuilt achter regels die niet kloppen met de werkelijkheid, kost me dat moeite. Er is veel onrecht in de wereld, ook dicht bij huis, en dat raakt me.

Maar mijn valkuil, die er direct mee samenhangt, is conflictvermijding.

Die twee lijken elkaars tegenpolen, maar ze komen uit dezelfde plek. Ik haat onrecht, en tegelijk kost het vechten ertegen enorm veel energie. Energie die ik liever steek in mijn werk, in de mensen om me heen, in de dingen die ik zelf kan beïnvloeden. Op een gegeven moment heb ik bewust gekozen: ik ga de strijd niet meer aan waar hij me meer kost dan oplevert.

Dat is geen opgeven. Dat is zelfkennis.

Wanneer het systeem niet klopt

Het meest herkenbare voorbeeld van die spanning? Mijn conflicten met instanties.

Als je ooit te maken hebt gehad met een belastingdienst, een uitkeringsinstantie of een gemeente die een wet interpreteert op een manier die simpelweg niet op jouw situatie van toepassing is, dan weet je hoe dat voelt. Een functionaris die een regel toepast terwijl jij duidelijk ziet dat die regel hier niet voor bedoeld is.

Neem dit kleine voorval, zonder grote gevolgen, maar veelzeggend.

Een gemeenteambtenaar was bij ons langsgekomen om een stuk grond te bekijken dat we wilden huren. Hij stond er letterlijk bij, tussen ons en de buurman in, en beloofde dat de gemeente de grond zou ophogen, want het lag te laag. Prima, afgesproken.

Weken later: niets. Mijn man belde. De ambtenaar kon zich niet herinneren ooit bij ons te zijn geweest.

De buurman was nog meer verbolgen dan mijn man. Uiteindelijk loste mijn man het zelf op: hij hoorde dat er ergens in de buurt grond werd afgegraven, legde de situatie uit aan de opzichter, en de grond werd gewoon gebracht. Probleem opgelost, zonder de gemeente.

Een paar weken later stond er een uitvoerder van diezelfde gemeente aan de deur. Hij kwam meedelen dat de grond zou worden gebracht.

Het lag er al.

Je moet er bijna om lachen. En toch zit er iets in dat wringt: een belofte die wordt ontkend, een burger die het zelf oplost, en een systeem dat daarna doet alsof het de zaak heeft afgehandeld. Voor iemand met rechtvaardigheid als kernwaarde zijn dat de momenten waarop het even schuurt.

Ik heb geleerd dat schreeuwen naar een muur weinig oplevert. Wat ik wél kan doen, is kiezen waar ik mijn energie aan geef. En dat is een les die ik steeds opnieuw moet leren.

De introvert die soms de deur niet uit gaat

Er is nog een valkuil die ik herken, en die minder dramatisch klinkt maar even veelzeggend is.

Als introvert kan ik mezelf heel goed overtuigen dat ik geen tijd heb om naar buiten te gaan. Dat er altijd iets is wat eerst af moet. Dat een wandeling kan wachten.

Gelukkig heb ik een partner die extravert is, en die me daar niet mee in zijn laat. Hij zorgt ervoor dat we wél gaan wandelen, ook als ik zeg dat ik druk ben.

Eerlijk gezegd heb ik besloten daar de strijd niet meer over aan te gaan. Niet omdat hij gelijk heeft en ik niet, maar omdat ik inmiddels weet: ik heb genoeg tijd voor mijn eigen werk én voor een wandeling. Die twee gaan prima samen.

Dat klinkt eenvoudig, maar het was een echte keuze. Een bewuste keuze om mijn eigen patroon te doorbreken, niet omdat iemand anders dat wilde, maar omdat ik weet wat ik nodig heb.

Dat is ook zelfkennis.

Wat Stap 1 van je vraagt

In Stap 1 van Jezelf Worden ga je dit voor jezelf onderzoeken. Niet met iemand anders die vertelt wie je bent, maar door te schrijven.

Je maakt de Big Five-persoonlijkheidstest, maakt de bijbehorende opdracht, je reflecteert op je deugden en je kijkt eerlijk naar je valkuilen. Niet om ze weg te werken, maar om ze te begrijpen. Want een valkuil die je herkent, heeft minder macht over je dan een die in het donker blijft.

Het werkboek gebruikt daarvoor de methode van expressief schrijven. Onderzoek van Pennebaker & Beall laat zien dat schrijven over gedachten én emoties tegelijk leidt tot dieper zelfinzicht dan alleen feiten opschrijven. Niet wat er is gebeurd, maar ook hoe je je daarbij voelde, en waarom. Dat onderscheid maakt het verschil.

Verder lezen in deze serie

Deze blog is het eerste deel van een serie over de stappen in Jezelf Worden. In de volgende blog gaan we een stap verder: we kijken naar de mensen die het beste in jou naar boven halen, en wat dat over jou vertelt.

Als je nu al wil beginnen: het werkboek Jezelf Worden begeleidt je stap voor stap door dit proces. Met opdrachten die je uitnodigen om te schrijven, te reflecteren en te groeien. Niet als snelle oplossing, maar als iets wat je meerdere keren in je leven kunt doorlopen.

Bestel het werkboek Jezelf Worden via boekenbestellen.nl

Jouw beurt

Pak een vel papier en schrijf drie minuten lang op: wat is jouw meest herkenbare valkuil?

Niet om jezelf te be-of veroordelen, maar om hem gewoon eens te benoemen. Wat zie je als je hem recht aankijkt?